Լուսինե Հակոբյանը հիշեցնում է, որ Վլադիմիր Վարդանյանը, լինելով իշխող քաղաքական ուժի անդամ, ժամանակին դեմ է արտահայտվել դատական համակարգի արմատական վեթինգին։

«Նա նախկինում էլ իրեն չի դրսևորել որպես էսպես հեղափոխական իշխանության արժանի մասնիկ։ Հիշում ենք բոլորս նրա վերաբերմունքը, երբ քաղաքացիական հասարակությունը տարիներ շարունակ պահանջում էր վեթինգ իրականացնել… մինչև հիմա հիշում եմ «Ազատություն» ռադիոկայանին տված հարցազրույցը, որտեղ նա ասաց, որ Հայաստանը վուլգար վեթինգի ճանապարհով չի գնա, և, ըստ էության, վեթինգի տապալման պատասխանատուներից մեկը նա էր»,- նշում է իրավապաշտպանը։

Նրա խոսքով՝ ինքնին սխալ էր քաղաքական ուժի ներկայացուցչին դատավոր դարձնելը, և հիմա էլ ՍԴ դատավորները չպետք է կրկնեն այդ սխալը։ Հակոբյանն այս իրավիճակը համեմատում է նախկին իշխանությունների օրոք տեղի ունեցածի հետ. «Իշխող կուսակցությունը իր կազմից գործուղել էր Հրայր Թովմասյանին որպես ՍԴ նախագահ… Հիմա կարծում եմ համանման իրավիճակ է այն տարբերությամբ, որ հիմա դատավորներն են ընտրելու»։

Իրավապաշտպանը հորդորում է ՍԴ դատավորներին դրսևորել «մաքսիմալ աչալրջություն և զգոն լինել Սահմանադրական դատարանի հեղինակության հարցի նկատմամբ»՝ ձեռնպահ մնալով Վարդանյանին ընտրելուց։ Նա հավելում է, որ ՍԴ-ում կան արժանի այլ թեկնածուներ:

Անդրադառնալով իշխանության կադրային քաղաքականությանը և վարչապետի վերջին դժգոհություններին դատաիրավական համակարգից՝ Հակոբյանը նկատում է, որ իշխանությունն ինքն է նախընտրել հավատարիմ կադրերի նշանակումը՝ պրոֆեսիոնալների փոխարեն։

«Լոյալության հատկանիշը չի աշխատում։ Աշխատում է պրոֆեսիոնալիզմը… Թերևս, դժվար է խիստ պրոֆեսիոնալ մարդուն ստիպել, որ ինքը ինչ-որ մի որոշում կայացնի զանգով… Եթե չենք կարողանում բարեփոխել, ապա մերոնք գոնե լինեն։ Ստացվում է էդպես։ Իսկ չեն կարողանում բարեփոխել, որովհետև Նիկոլ Փաշինյանն է ամբողջ օրը բողոքում դատաիրավական համակարգից»,- ասում է նա։

Անդրադառնալով վարչապետի նոր նախագծին՝ Սահմանադրությամբ բոլոր դատավորներին ժամանակավոր պաշտոնակատար (ԺՊ) դարձնելուն և բարեվարքության ստուգումից հետո միայն նշանակելուն, Լուսինե Հակոբյանը նշում է, որ որպես այդպիսին, դա վատ գաղափար չէ։ Սակայն գլխավոր խնդիրը մնում է գործընթացի իրագործողների հարցը. «Բայց էլի գալիս ենք հասնում ենք էն հարցին, թե ով է այդ վեթինգը իրականացնելու, ինչպիսի ուսումնասիրություն է իրականացվելու, արդյոք էդ դատավորների օրինակ՝ կայացրած դատական ակտերը հնարավոր լինելո՞ւ է ուսումնասիրել…»։ Ըստ նրա, եթե հարցը լուծվելու է զուտ նախկինում կուսակցական լինել-չլինելու սկզբունքով, ապա նորմալ համակարգ չի ստեղծվի:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Պատասխանելով այն դիտարկմանը, թե արդյոք իշխանությունն այլակարծությունը լռեցնելու նպատակով է ձերբակալությունների դիմում (անդրադառնալով Արթուր Դանիելյանի և Վահրամ Սահակյանի գործերին)՝ Արայիկ Հարությունյանը նշեց, որ անձամբ չի հետևել այդ երկու գործերին, սակայն նրա դիտարկմամբ հստակ տարանջատում պիտի դնել խոսքի ազատության և վիրավորանքի միջև.

«Ես կարծում եմ, որ խոսքի ազատությունը սանձարձակություն չի, խոսքի ազատությունը վիրավորանքի ազատություն չի, խոսքի ազատությունը էն միջավայրը չի, որոնք որոշ մարդիկ փորձում են ստեղծել։ Եվ եթե դա համապատասխանում է Քրեական օրենսգրքի որևէ հոդվածի, ապա էդ հոդվածները պետք է աշխատեն»։

Պատասխանելով այն պնդմանը, թե արդյոք սա չի նշանակում, որ իրավապահ համակարգը գտնվում է իշխանության տոտալ վերահսկողության տակ, Հարությունյանը հակադարձեց.

«Համաձայն չեմ, որ իրավապահ համակարգը գտնվում է տոտալ վերահսկողության տակ… Եթե դուք մտածում եք, որ ութ տարում մենք սուպեր դեմոկրատիա պետք է դառնանք, ես որպես պատմաբան ձեզ կարող եմ ասել՝ դա հնարավոր չի»։

Խոսելով նախկին իշխանությունների գործողություններին իրավական և քաղաքական գնահատական տալու, ինչպես նաև լյուստրացիա չիրականացնելու մեղադրանքների մասին՝ Հարությունյանը խոստովանեց, որ որոշակի գործընթացներ ժամանակին չեն արվել.

«Մենք 2018 թվականին պետության զավթումը պետք է գնահատական տայինք, մինչդեռ մենք մտանք ռուտինի մեջ և էդ պրոցեսը չիրականացրինք»։

Անդրադառնալով Ռուսաստանի կողմից գազի գնի հնարավոր թանկացմանը և դրա տնտեսական հետևանքներին՝ Արայիկ Հարությունյանն ընդգծեց, որ Հայաստանի պաշտոնական օրակարգում նման հարց դեռևս չկա՝ հավելելով, որ ռուսական տնտեսական սահմանափակումները մինչ օրս լուրջ ցնցումների չեն հանգեցրել.

«Նման հարց օրակարգում կարծում եմ չկա։ Ռուսաստանի օրակարգում եթե կա, և երբ որ կգա մեր օրակարգ՝ դրան կանդրադառնանք արդեն հրապարակայնորեն։ Համենայն դեպս այնպես, ինչպես արտահանման արգելքները կոլապսներ չառաջացրեցին, ինչը ակնկալվում էր Հայաստանի տնտեսությունում և հասարակությունում, այնպես էլ գազի շուրջ քննարկումները էդպես կոլապս չեն առաջացնի»։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

«Մի պահ կարծես թե մեր կառավարությունը որոշում ընդունել էր, որ նոր ատոմակայանը կլինի ամերիկյան մոդուլային ատոմակայան… Նույնիսկ լրջագույն պրոցես գնաց Միացյալ Նահանգների ներսում… Բայց եկավ Լիխաչովը՝ «Ռոսատոմի» ղեկավարը, ինչ-որ բաներ ասաց, բանակցություններ ունեցավ վարչապետի հետ, և վարչապետն ասաց, որ փոքրը չի բավարարի մեր պահանջարկը, որը կլինի ասենք 5 տարուց հետո։ Չբացառվեց, որ կարող է ռուսականը նաև կառուցվել: Այսպես անընդհատ փոփոխության մեջ լինելը լավ չէ»,- կարծում է քաղաքագետը:

Նա շեշտում է, որ էներգետիկայի ոլորտում Ռուսաստանից կախվածությունն արդեն իսկ շատ մեծ է, ուստի նոր ատոմակայանի կառուցումը ռուսական կողմին վստահելն անթույլատրելի է. «Սկզբունքային հարց է հենց դա, որ ոչ թե Ռուսաստանի հետ պետք է կառուցես նոր ատոմակայան, այլ այլընտրանքներ ունենալու համար, որ մեկից էդպես ուժեղ կախվածություն չունենաս»։

Անդրադառնալով երկաթգծերի վերագործարկմանը և դրանք հնարավոր ռուսական վերահսկողությանը հանձնելուն՝ Ստեփան Գրիգորյանը պնդում է, որ դա ոչ միայն սխալ է, այլև անիմաստ.

«Ոչ ոք չի օգտագործի ռուսական երկաթգծերը: Դա բացառվում է: Ու էդ սանկցիաները, որի տակ Ռուսաստանն է, շուտ չեն հանվի: Ուրեմն նայեք ինչ կստացվի… Մեր քայլը ո՞րն է, կառավարությունն ի՞նչ է ասում. մենք ուզում ենք ապաշրջափակում, որը կոչվում է Խաղաղության խաչմերուկ։ Ո՞ր ապաշրջափակումն է, եթե ոչ ամերիկացիք կօգտագործեն դա, ո՛չ ադրբեջանցիք, ո՛չ թուրքերը»։

Պատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք Ռուսաստանը որպես պատժամիջոց կթանկացնի գազի գինը՝ Գրիգորյանը նշում է.

«Պուտինյան Ռուսաստանը թշնամական է Հայաստանի նկատմամբ: Իմ կարծիքով իրենք դեմ են մեր անկախությանը, մեր սուվերենությանը։ …Ցանկացած մերձեցում Ռուսաստանի հետ կբերի կորուստների… Ռուսաստանն ուզում է մեզ ծնկի բերել»։

Որպես լուծում՝ քաղաքագետն առաջարկում է ակտիվորեն աշխատել Եվրամիության հետ և պահանջել փոխհատուցումներ ռուսական տնտեսական ճնշումների դիմաց. «Ինչո՞ւ Եվրամիությունը չի կոմպենսացնի: Էդ խի՞ ա Եվրամիությունը Մոլդովային, Ուկրաինային կոմպենսացնում․ նրանց ահռելի, մեծ գումարներ է տալիս… ինչի՞ մեզ համար չի կոմպենսացնի: Բայց մենք պետք է քայլ անենք, մենք պետք է դիմենք Եվրամիությանը, որ անդամ ենք ուզում դառնալ…»։

Ստեփան Գրիգորյանը հորդորում է իշխանություններին հրաժարվել անվերջ բալանսավորման քաղաքականությունից և կոնկրետ գործել։ «Գաղափարները լավ բան են, բայց իրականացումն է պետք արագացնել»,- նշում է նա:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Անդրադառնալով ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հայտարարությանը, թե պատրաստ են դուրս բերել ռազմաբազան, եթե Հայաստանին դա պետք չէ, և դրան հաջորդած ՌԴ ԱԳՆ-ի կողմից ՀՀ-ի դեմ մեղադրանքներին, Սոսի Թաթիկյանը նշում է, որ սա «առևտրի տրամաբանության մաս է և Ռուսաստանին բնորոշ բանակցային փաթեթի մի մաս՝ Հայաստանի վրա ճնշում գործադրելու միջոց»։

Ըստ նրա՝ Ռուսաստանը թերագնահատել է Հայաստանում ռուսական բազայի հանդեպ վերաբերմունքի փոփոխությունը։ Փորձագետը ռազմաբազայի գործոնը բաժանում է երեք աստիճանի․ «Մենք տեսանք, թե ռուսական խաղաղապահները… ի՞նչ դեր խաղացին, ավելի ճիշտ՝ չխաղացին, բնակչության անվտանգությունը պաշտպանելու հարցում… Եվ երկրորդ գործոնը… Ջերմուկից առաջ նախորդ երկու հարձակումները եղան, և Ռուսաստանը ավելի շատ ադրբեջանական նառատիվների հետ համահունչ կարծիքներ ու տեսակետներ արտահայտեց…»։

Խոսելով Եվրամիության հետ մերձեցման և ԵԱՏՄ-ում մնալու քաղաքականության մասին՝ Թաթիկյանն ընդգծում է, որ «մենք մտնելով Եվրասիական տնտեսական միություն՝ դեպի Հայաստան և Հայաստանից դուրս եկող առևտրի որոշակի սահմանափակումների տակ ենք ընկել»։ Նա նշում է, որ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը կհարվածի տնտեսությանը, սակայն այնտեղ մնալը դարձել է «զուտ խորհրդանշական իմաստ ունեցող» գործիք, որը Ռուսաստանը կարող է պատրվակ օգտագործել տնտեսական պատժամիջոցներ սկսելու համար։

Որպես այլընտրանքային զսպման մեխանիզմներ՝ նա առանձնացնում է արևմտյան ներգրավվածությունը․ «Երկրորդ զսպման մեխանիզմը ամերիկյան դիվանագիտությունն է… Մենք գիտենք, որ ԱՄՆ պետքարտուղարը նախազգուշական զանգ է արել Ադրբեջանի իշխանություններին»։

Սոսի Թաթիկյանը խիստ կարևորում է Հայաստանում ատոմային էներգետիկայի շարունակական զարգացումը։ «25 տարի է կրկնել եմ, որ Հայաստանին անպայման պետք է առնվազն միջին ատոմակայան։ Հայաստանը ունի բացառիկ հավելյալ արժեք՝ ի դեմս ատոմակայանի։ Մենք երբեք չպետք է կորցնենք այդ կարողությունը, որովհետև դա ձևավորվել է տասնամյակների ընթացքում»,- ասում է նա։

Փորձագետը ատոմակայանի կառուցման հարցում որպես իդեալական լուծում առաջարկում է համակցված տարբերակ․ «Եթե մենք կարողանանք մեր ներկայիս ատոմակայանը 10 տարով երկարացնել, միաժամանակ ստանալ ամերիկյան մոդուլյար 1-2 ռեակտոր՝ որպես ժամանակավոր լուծում… և դրա հետ միասին կարողանանք գտնել ամենալավ մոդելը… նոր ատոմակայան կառուցելու, ես կարծում եմ, որ դա կլինի իդեալական լուծում»։ Նա դիտարկելի է համարում Ֆրանսիայի և Հարավային Կորեայի տարբերակները։

Անդրադառնալով ՀՀ տարածք ներթափանցած և հանցագործություն իրականացրած ադրբեջանցի զինվորին գերիների հետ փոխանակելու խնդրին՝ Թաթիկյանը նշում է։

«Եթե նա պարզապես մոլորվել էր, կամ եթե նույնիսկ փախել էր, դասալիք էր… կարելի էր վերադարձնել։ Սակայն հաշվի առնելով նրա հանցագործություն կատարած լինելու փաստը՝ քրեական ծանր հանցագործություն, նա պետք է դատվի, և նա պետք է դատվի Հայաստանի Հանրապետությունում»,- նշում է նա՝ հավելելով, որ առանց հայ գերիների վերադարձի նրանց վերադարձնելը Բաքվին՝ վտանգավոր նախադեպ է ստեղծում։

Նա նաև ահազանգում է սահմանային և քաղաքացիական պաշտպանության խնդիրների մասին. «Հայաստանի համապատասխան մարմինները պետք է շատ լուրջ վերլուծություն անեն և տեսնեն, թե որոնք են Հայաստանի խոցելիությունները… որպեսզի այսպիսի դեպքերը չկրկնվեն»։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Գրիգորյանը պաշտոնից ազատման պատճառների մասին մանրամասներ չհայտնեց, սակայն նշեց, որ օգոստոսի սկզբին է իմացել, որ այլևս չի զբաղեցնելու Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի պաշտոնը։

«Այս թեմաների մասին ավելի կոնկրետ, ավելի մանրամասն կխոսանք, և ինտրիգը չի պատճառը, որ հիմա չեմ պատասխանում. պարզապես որոշ բաներ կան, ժամանակ է պետք, որպեսզի կարողանաս դրա մասին խոսել »,- նշեց նա։

Հարցին՝ նեղացածություն ունի՞ ՔՊ-ից կամ Նիկոլ Փաշինյանից, Գրիգորյանը պատասխանեց, որ որևէ մեկից նեղացած չէ։

«Ես որևէ մեկից նեղացածություն չունեմ։ Ես երբեք չեմ ընկալել, որ պաշտոնը հավերժ է, և ես մի պաշտոն անվերջ զբաղեցնելու եմ. այդպիսի բան չի կարող լինել»,- ասաց նա։

Գրիգորյանը նաև անդրադարձավ Փաշինյանի այն հայտարարությանը, թե իրեն այլ պաշտոններ են առաջարկվել, սակայն ինքը չի ընդունել։ Նրա խոսքով՝ կառավարությունից դուրս՝ մասնավոր կամ վերլուծական աշխատանքում, ավելի մեծ հնարավորություններ է տեսել։

«Ես հիմա կարող է աշխատեմ շաբաթվա մեջ երեք-չորս ժամ կամ մի քիչ ավելի և ունենամ գրեթե նույն եկամուտը, ինչ ԱԽ քարտուղարն ուներ»,- ընդգծեց Գրիգորյանը։

Անդրադառնալով Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի հետ Դիլիջանում տեղի ունեցած հանդիպմանը՝ Գրիգորյանը նշեց, որ այդ հանպիպման պայմանավորվածությունը եղել է ընտրություններից հետո։ Նրա խոսքով՝ ինքն է կապ հաստատել Հաջիևի հետ, և հանդիպումը կազմակերպվել է մոտ չորս-հինգ օրվա ընթացքում։

Նրա խոսքով՝ հանդիպման նպատակը հետընտրական իրավիճակը, Հայաստանում և Հայաստանի շուրջ ստեղծված միջավայրը քննարկելն էր, ինչպես նաև բանակցությունները շարունակելն ու խաղաղության օրակարգն առաջ տանելը։

Գրիգորյանը նշեց, որ քննարկվել են նաև ապաշրջափակման, տնտեսական հարաբերությունների, դելիմիտացիայի և բոլոր գերիների ազատման հարցերը։

Փաշինյանի այն հայտարարության վերաբերյալ, որ Դիլիջանի հանդիպումը պատերազմի սպառնալիքը կառավարելու նպատակ ուներ, Գրիգորյանը նշեց, որ նման սպառնալիք եղել է։

Հարցին՝ արդյո՞ք այդ հանդիպումը կանխել է պատերազմը, Գրիգորյանը պատասխանեց․ «Ես չէի ուզենա նման գնահատական տալ։ Այդ հանդիպման մասով թող ուրիշները գնահատական տան»։

Անդրադառնալով 2018 թվականի հեղափոխությանը՝ Գրիգորյանը նշեց, որ իր գրքի նպատակներից մեկը եղել է հակազդել հեղափոխության վերաբերյալ այն տեսակետներին, թե այն կազմակերպվել է ստվերային պայմանավորվածությունների միջոցով։

«Պայմանավորվածությունների մասին բոլոր խոսակցությունները կոնսպիրատիվ տեսություն են հեղափոխության մասին»,- ընդգծեց նա։

2018-ի փողոցային պայքարի ժամանակ Սերժ Սարգսյանի կողմից ուժ չկիրառելու հարցին Գրիգորյանը պատասխանեց, որ այն պահին, երբ դրա անհրաժեշտությունը կարող էր առաջանալ, նման քայլի հնարավորություն չի եղել։

«Ենթադրում եմ, որ այն ժամանակ, որ մտածում էր օգտագործել, մտածել է՝ դրա անհրաժեշտությունը չկա։ Այն պահին, որ մտածել է դրա անհրաժեշտությունը կա, դրա կարողությունը չի ունեցել։ Նկատի ունեմ՝ երբ փողոցում 200-300 մարդ կա, ուժ կիրառելու կարողությունը գրեթե զրոյի մոտ է»,- բացատրեց Գրիգորյանը։

Արցախի կորստի՝ ստվերային պայմանավորվածությունների հետևանք լինելու մասին հարցին Գրիգորյանը պատասխանեց, որ Հայաստանի ներսում նման պայմանավորվածություն չի եղել։

«Ոչ, նման ստվերային պայմանավորվածություն Հայաստանի ներսում չի եղել։ Իսկ աշխարհաքաղաքական կոնտեքստում կարող էին լինել այդպիսի ստվերային պայմանավորվածություններ»,- ասաց նա՝ պնդելով, որ ժողովրդի թիկունքում ստվերային որոշումներ չեն կայացվել։

Պատերազմի պատճառների մասին խոսելիս Գրիգորյանը նշեց, որ պատերազմը Հայաստանին մոտեցող ցունամի էր և չի կարծում, որ Նիկոլ Փաշինյանի՝ «Արցախը Հայաստան է և վերջ» հայտարարությունն է ազդել պատերազմի սկսվելու վրա։

«Պատերազմը որպես արհավիրք կամ ցունամի Հայաստանին մոտենում էր, և չեմ կարծում՝ հայտարարություններն են ազդել պատերազմի շուրջ որոշումների վրա»,- ասաց նա։

Հարցին՝ անկախ «Արցախը Հայաստան է և վերջ» հայտարարությունից՝ պատերազմն այդուհանդերձ կլինե՞ր, Գրիգորյանը պատասխանեց՝ «այո»։

2023 թվականի Արցախի հայաթափման մասին խոսելիս Գրիգորյանը նշեց, որ այդ շրջանը իր համար շատ բարդ էր։ Նրա մայրը ևս Արցախում էր և բռնել էր գաղթի ճանապարհը։

Միաժամանակ, Գրիգորյանն ընդգծեց, որ որպես ԱԽ քարտուղար՝ իրեն պատասխանատու էր զգում Հայաստանի ժողովրդի հանդեպ։

«Եթե մենք չենք կարողացել պահել Արցախը, ապա ամեն ինչ պետք է անել Հայաստանը պահելու համար։ Եվ որպես ԱԽ քարտուղար՝ ես պատասխանատու էի Հայաստանի ժողովրդի հանդեպ նաև, և ես զգում էի, որ ես պետք է այդ աշխատանքը կատարեմ»,- ասաց նա։

Հարցին՝ արդյո՞ք Արցախը չհայաթափելու համար ամեն ինչ արել է, Գրիգորյանը պատասխանեց, որ Արցախը պահելու համար ամեն ինչ արվել է։

«Արցախը պահելու համար ամեն ինչ արվել է, բայց հնարավորություն չի եղել դա պահել։ Արցախը պահելու հնարավորություն չի եղել»,- ընդգծեց Գրիգորյանը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Արփի Հակոբյան

Խոսելով ընդդիմության և իշխանության գործողությունների մասին՝ Շահնազարյանը նշել է, որ բացարձակապես չի հետևում դրանց.

«Այլ պիեսներ կան, թատրոններ կան, դե բեմականացված միտինգները… բացարձակապես քաղաքականություն, գոյություն չունի»։

Ըստ նրա՝ հասարակությանն առաջարկվում է երկու անընդունելի տարբերակ․ «Երբ ձեզ տալիս են երկու տեսակի ճաշատեսակ, որ դուք գիտեք, որ երկուսն էլ առնվազն առողջարար չեն կամ թունավոր են, դուք հո չե՞ք ընտրելու»,- ասել է նա։

Անդրադառնալով ընդդիմության նպատակներին՝ նա շեշտել է. «Նրանք ասում են՝ շուտով ռուսական 11-րդ բանակը կգա և մեզ կնշանակի իշխանություն… Բայց ես ասեմ, որ եթե նույնիսկ իրենց մտածած 11-րդ բանակը գա, որը չի գալու, իրենց իշխանություն չեն նշանակելու»։ Շահնազարյանի պնդմամբ՝ իշխանությունն ու ընդդիմությունը նույնն են. «Երկուսն էլ առաջ են տանում Ռուսաստանի շահերը Հայաստանում»։

Անդրադառնալով իշխանության՝ դեպի Եվրոպա վերցրած վեկտորին, գործիչն այն կեղծ է որակում. «Իշխանությունը կեղծ, իբր շարժվում է դեպի Եվրոպա, ընդ որում, Եվրոպան ամեն ինչ անում է, առավելագույնն այս իրավիճակում նույնիսկ չէի սպասում, որ իսկապես էդ ճանապարհը հնարավորինս կդյուրացնի… բայց ոչինչ չի արվում»։ Նա ընդգծել է, որ Հայաստանը տնտեսապես շարունակում է կախված մնալ Ռուսաստանից՝ չնայած իշխանությունը խոսում է դիվերսիֆիկացիայի մասին.

«Մեր ողջ առևտուրը ԵաՏՄ երկրների հետ, դա Ռուսաստանի հետ առևտուրն է։ Մյուսների հետ չնչին… Ռուսաստանը փակել է ըստ էության առևտուրը, հիմնական բոլոր ուղղությունները փակել է»։ Նա նաև հավելել է, որ Հայաստանը դե ֆակտո դուրս չի եկել ՀԱՊԿ-ից կամ ԵԱՏՄ-ից:

«Այսօր փաստացի, դե ֆակտո մենք ՀԱՊԿ-ում ենք… ԵԱՏՄ-ում դուրս գալու ցանկություն չունենք»։ Շահնազարյանը վտանգավոր է համարում Ռուսաստան-Թուրքիա-Ադրբեջան համագործակցությունը՝ նշելով, որ ստեղծվել է «Մոսկվա-Անկարա-Բաքու դաշինք, որի հիմնական նպատակը հենց Հայաստանի դեմ է»։

Նրա խոսքով՝ Ռուսաստանի գլխավոր թիրախը Սյունիքն է. «Ռուսաստանն ուզում է վերցնել այս Մեղրիի թուրանական միջանցքը, նեոօսմանական միջանցքը, որպեսզի կարողանա իրականացնել Թուրքիայի հետ իր ռազմավարական նպատակը՝ աշխարհաքաղաքական կենտրոն դառնալու»։ Դավիթ Շահնազարյանի դիտարկմամբ երկիրը չունի զարգացման պլան. «Մենք ընդհանրապես որևէ տեսլական կամ որևէ ռազմավարական ծրագիր չունենք, որը մենք ունեցել ենք»։

Որպես ստեղծված իրավիճակից միակ ելք՝ նա տեսնում է համազգային համախմբումը. «Մեր առաջին խնդիրն է ներքին, մենք պետք է կարողանանք մեր հասարակությունը միավորել, Սփյուռքի հետ դառնանք մի միասնություն… որպեսզի կարողանանք հաղթահարել այս մեծագույն սպառնալիքները, որ կան մեր պետականության գլխին»։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Այս համատեքստում Պետրոսյանը շեշտում է, որ Հայաստանի խնդիրը պրոցեսները վերահսկելն է. «Հայաստանը ոչ թե պետք է արձագանքի խնդիրներին, այլ պետք է փորձի, ձգտի կանխել էդ խնդիրները»: Նա զգուշացրել է ամերիկյան պատժամիջոցներին կամ պահանջներին հետևելու դեպքում Իրանի կողմից հնարավոր ռիսկերի մասին՝ նշելով, որ «հայկական կողմը որևէ կերպ չպետք է սահմանափակի Իրանի հետ համագործակցությունը Միացյալ Նահանգների պահանջով կամ Միացյալ Նահանգների սահմանած պատժամիջոցների համատեքստում»: Փորձագետի պնդմամբ՝ եթե Հայաստանը միանա ամերիկյան պատժամիջոցներին, իրանական հարվածը լինելու է շատ կոշտ: Իրանի հետ երկխոսության պահպանումը, ըստ նրա, կարևոր է նաև «Իրանի վարքագիծը» կառավարելի պահելու համար։

Խոսելով Բաքվի վարած քաղաքականության և այսպես կոչված «խաղաղության օրակարգի» մասին՝  փորձագետն ընդգծել է երկու երկրների ընկալումների արմատական տարբերությունը. «Ադրբեջանի մոտեցումը խաղաղության նկատմամբ շատ տարբեր է… Իրենց պատկերացրած խաղաղությունն ու մեր պատկերացրած խաղաղությունը այլ են»: Բաքվի հիմնական նպատակը, ըստ նրա, շատ ավելի գլոբալ է. «Ադրբեջանը ունի այս պահին շատ ավելի մեծ նպատակներ և փորձում է, ձգտում է դիրքավորել Ադրբեջանը որպես տարածաշրջանում միջին պետություն»:

Ստեղծված իրավիճակում Արմեն Պետրոսյանը կարծում է, որ «Հայաստանը խնդիր ունի իր շուրջ անվտանգային միջավայրը կառավարելի պահելու»:

Գնահատելով հայ-ռուսական հարաբերությունների ներկայիս փուլն ու հնարավոր զարգացումները՝ փորձագետը նշել է, որ իրավիճակի սրումը ձեռնտու չէ կողմերից ոչ մեկին. «Այս պահին ոչ Հայաստանին է պետք Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները վատթարացնելը և ոչ էլ հակառակը։ Ռուսաստանն ունի շատ ավելի կարևոր խնդիր Ուկրաինական պատերազմում»:

Նրա կանխատեսմամբ՝ կողմերի միջև սկսվելու է «ակտիվ առևտրի փուլ», որտեղ փորձ է արվելու գտնել ընդհանուր եզրեր։ Որպես հնարավոր փոխզիջումային գործարք՝ Արմեն Պետրոսյանն ուղիղ նշել է. «…ես չեմ բացառում օրինակ  ատոմակայանի կառուցումը Ռուսաստանի կողմից, երկաթգծի վերադարձնելը Հայաստանին»: 

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Անդրադառնալով ԱԱԾ տնօրենի տեղակալ, սահմանապահ զորքերի հրամանատար Դավիթ Սանամյանի պաշտոնանկությանը և ադրբեջանցի զինծառայողի՝ ՀՀ տարածք ներթափանցելու դեպքին, Տաթևիկ Հայրապետյանն ընդգծում է, որ միայն մեկ պաշտոնանկությունը բավարար չէ, քանի որ տեղի է ունեցել համակարգային լուրջ ձախողում.

«Պատասխանատուները մի քանիսն են… էդ մարդը մոտավորապես ըստ մամուլի մոտ հինգ օր էդ ատրճանակով, հանգիստ ման է եկել Հայաստանի գյուղերով ու ոչ մեկը, բացի համապատասխան էդ գերատեսչություններից, որոնք պետք ա փնտրեին, այնտեղ ոստիկանություն և այլն, ոչ մեկ չի նկատել… Երբ որ կոնկրետ անվտանգային լուրջ խնդիր կա, ազդակ կա դրա հետ կապված, գտնելը էդքան բարդանում ա ու իրավիճակը հասնում ա նման ցավալի միջադեպի… որտե՞ղ են սահմանապահները, որ բաց էին թողել, ընդեղ էդ մարդը մի քանի օր ման էր գալիս էդ ատրճանակով, որտե՞ղ են ոստիկանները, որտե՞ղ են էդ անվտանգային կառույցները, որոնք շատ ակտիվ օգտագործվում են երկրի ներսում իշխանությունների կողմից՝ սեփական իշխանության համար, ինչո՞ւ դրանք ընդհանրապես չեն կիրառվում պետության պաշտպանության հարցերում»։

Խոսելով հայ գերիների վերադարձի և ադրբեջանցի դիվերսանտի հետ հնարավոր փոխանակման մասին՝ փորձագետը նշում է, որ Հայաստանը չի օգտագործում միջազգային լծակները. «Գերիների հարցը պետք է լուծել ամերիկյան միջնորդության համատեքստում։ Ինձ համար դա ակնհայտ ճշմարտություն է։ Կա իրավիճակ, և մեկ տարի առաջ ԱՄՆ նախագահը տվել է էդ խոստումը, առնվազն մենք ունենք դա մեր ձեռքին, և մեկ տարի շարունակ դրա հետ կապված ես որևէ գործնական քայլ չեմ տեսնում։ Էդ խնդիրը կարելի է լուծել առանց մտածելու՝ ինչի հետ ում փոխանակել, որովհետև էդ խոստումը մեզ տրվել է։ Ես դա տեսնում եմ էդ տիրույթում»։

Ըստ նրա, Ադրբեջանն իր դիվերսանտներին օգտագործում է շանտաժի համար. «Երբ ինքը ուղարկում է դիվերսանտ, Ալիևը իրապես ամեն ջանք գործադրում է նրա վերադարձի համար: Միևնույն ժամանակ, իրենք իրենց ցանկացած զինվորի հետևից գնում են… Եվ էս իրավիճակում իրեն պետք է լինելու վերադարձնել, անկախ նրանից՝ էդ մարդը դիվերսանտ է, թե դեզերտիր է»։

Անդրադառնալով հոկտեմբերի 2-ին Ալիևի ունեցած ելույթին՝ փորձագետը ահազանգում է նրա բացահայտ ծավալապաշտական նկրտումների մասին, որոնք ըստ նրա՝ ՀՀ կառավարությունը հաճախ անտեսում է. «Այդ ամբողջի կուլմինացիան եղավ Ալիևի վերջին ելույթը… որտեղ ինքը արեց փաստացի իր հստակ զավթողական էսպես ասած նպատակները ու առնվազն ֆանտազիաները արտահայտող հայտարարություն… հայտարարում էր՝ քաղաքականության մեջ էմոցիաներին տեղ չկա, եթե տրվեինք էմոցիաներին, այսօր Երևանի կենտրոնում երրորդ հաղթանակի կամարը կառուցված կլիներ»։

Ադրբեջանի կողմից ՀՀ Սահմանադրության փոփոխության պահանջը Հայրապետյանը որակում է որպես Հայաստանի ինքնիշխանության դեմ ուղղված քայլ. «Առհասարակ թույլ տալ սա բերել օրակարգ՝ սա պետության ինքնիշխանության տեսանկյունից խայտառակ քայլ է… Ինձ համար սա Հայաստանի նվաստացման, Հայաստանի ստորացման հերթական քայլն է, որը Ադրբեջանն ուզում է ձեռնարկել»։

Եզրափակելով՝ Տաթևիկ Հայրապետյանը պնդում է, որ Ադրբեջանը չի ցանկանում խաղաղություն․ «Եթե Ադրբեջանը չի ուզում խաղաղություն… ապա էլ ո՞վ ա խաղաղության մեր գործընկերը», – հարցադրում է անում փորձագետը՝ հավելելով, որ իրական ապաշրջափակումն ու խաղաղությունը հակասում են Ադրբեջանի բռնապետական վարչակարգի պահպանման հիմնասյուներին։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Անդրադառնալով ռուս պաշտոնյաների հայտարարություններին և տնտեսական բոնուսներից զրկվելու սպառնալիքներին՝ Թունյանն ընդգծել է, որ Ռուսաստանն արդեն իսկ կիրառում է սահմանափակումներ: «Այս պահի դրությամբ գլխավոր բոնուսը, որից Հայաստանը պիտի ունենա որպես Եվրասիական տնտեսական միության անդամ, ապրանքների անխոչընդոտ տեղաշարժն է ու եվրասիական շուկան, իրենք արդեն մասամբ սահմանափակել են: Եվ դա արդեն իսկ ոչ գործընկերային մոտեցում է»,- նշել է նա։

Պատգամավորը հստակեցրել է Հայաստանի դիրքորոշումը ԵԱՏՄ-ում մնալու նպատակահարմարության վերաբերյալ. «Եթե էդ նշված բոլոր կոմպոնենտներով և Եվրասիական տնտեսական միության անդամ լինելու էդ բենեֆիտներից Հայաստանը զրկվում է, էդ նշանակում է, որ կորում է նաև Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամ մնալու նպատակահարմարության իմաստը։ Իսկ Եվրասիական տնտեսական միության անդամ լինելը ինչքան Հայաստանին է պետք, էնքան էլ Եվրասիական տնտեսական միությանն է պետք»։

Խոսելով Ռուսաստանի կողմից գազի գինը որպես ճնշման միջոց օգտագործելու հավանականության մասին՝ ԱԺ Տնտեսական հանձնաժողովի նախագահը նշել է. «Բնականաբար, գազի գնի թանկացումը ամենալավ բանը չի, որը կարող է տեղի ունենալ, որովհետև դա և՛ բնակչության սոցիալական վիճակի վրա է ազդելու, ովքեր գազ են սպառում, և՛ մեր բիզնեսի մրցունակության վրա… Բայց պիտի մի բան նկատի ունենալ, որ Հայաստանը ըստ էության էդքան էլ էժան գազ չի ստանում։ Ռուսաստանը էժան գազը վաճառում է ինքն իրեն, կարելի է ասել, որովհետև «Գազպրոմ Արմենիան» ռուսական ընկերություն է, և փաստացի վերջնական սպառողին գազի գինը հասնում է կրկնակի ավելի թանկ, քան սահմանին Ռուսաստանի կողմից մեզ վաճառվող գազի գինը»։

Անդրադառնալով իրանական կամ այլընտրանքային գազի ներկրման տեխնիկական հնարավորություններին՝ Թունյանն ասել է. «Էդ դիսկուրսը իսկապես առաջ է ընկել իրականությունից, որովհետև հիմա անգամ բանակցություններ գոյություն չունեն»։

Արձագանքելով դիտարկումներին, թե ՀՀ իշխանությունները փորձում են խլել ռուսական կապիտալով ընկերությունները (օրինակ՝ ՀԷՑ-ը կամ «Հարավկովկասյան երկաթուղիները»), Թունյանը հերքել է դա. «Դա իրենց ձևակերպումն է, որը բնականաբար մեզնից որևէ մեկը չի կիսում… ՀԷՑ-ը որքան գիտենք պատկանում է ոչ թե Ռուսաստան պետությանը… այլ պատկանում է մի մարդու՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի, որը պատրաստվում էր Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ դառնալ։ Այսինքն՝ ՀԷՑ-ը կարող ենք էդ ցանկից հանել։ Ինչ վերաբերում է երկաթուղիներին, ՀՀ կառավարությունը կոնկրետ առաջարկով է հանդես եկել, պահանջել ներկայացնել, թե ինչի համար է մեզ պետք, որպեսզի երկաթուղին լինի հայկական կամ միջազգային որևէ ընկերության կառավարման տակ, եթե չեն կատարվում այն պարտավորությունները, որոնք դրված են»։

Նա շեշտել է, որ որևէ թիրախավորում չկա. «Մենք խոսում ենք ինքնուրույն շարժվելու մասին, և ուզում ենք հավասարը հավասարի նման հարաբերություններ ունենալ, բոլոր էն երկրների հետ ու մենք կարող ենք ունենալ»։

Խոսելով խոշոր գործարարների (օրինակ՝ Գագիկ Ծառուկյանի) գույքի հնարավոր բռնագանձման և պետության կողմից բիզնեսների կառավարման մասին՝ Թունյանը նշել է, որ ինստիտուցիոնալ լուծումներ են պետք. «Պետական ակտիվների պրոֆեսիոնալ կառավարում է պետք… որովհետև օրինակ 1 միլիոն դրամի խախտում հայտնաբերելու դեպքում պայմանական՝ իրենց գործողությունները բերեն նրան, որ մի հատ մեծ ընկերություն կանգնի խնդիրների առաջ… Հենց այսօր կառավարության նիստում հավանություն է տրվել օրենքի նախագծին, որով նախատեսվում է Պետական գույքի կառավարման կոմիտեն անվանափոխել և դարձնել Պետական ակտիվների կառավարման կոմիտե։ Սա ընդամենը անվան փոփոխություն չի, սա ֆունկցիաների և նպատակների փոփոխություն է։ Այդ գույքերը, որոնք որ նաև ապօրինի գույքի էս մեխանիզմով գալիս են պետությանը պատկանող, էդ բաժնեմասերը կամ ակտիվները, արդեն ավելի պրոֆեսիոնալ մակարդակով դրանցով կզբաղվեն»։

Թունյանը եզրափակել է, որ պետությունը պետք է որոշի՝ իրեն ավելի ձեռնտու է մնալ որպես բաժնետեր և դիվիդենտ ստանալ, թե՞ վաճառել այդ ակտիվները։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան

Արձագանքելով դիտարկմանը, թե արդյոք «Քաղաքացիական պայմանագրի» հետ բարեկիրթ աշխատելը խանգարում է իշխանափոխությանը՝ Խաժակյանը նշեց. «Եկեք ընդունենք, որ բարեկրթությունն առհասարակ քաղաքական գործունեության հիմքը պետք է լինի, անկախ նրանից դու արմատական ընդդիմադիր ես, թե իշխանական ներկայացուցիչ։ Բոլոր դեպքերում, անձամբ ես բարեկրթության պահպանման կողմնակիցն եմ, և նույնիսկ եթե կոշտ քննադատության ես ենթարկում կամ սուր քաղաքական գնահատականներ ես հնչեցնում, անգամ որևէ պաշտոնյայի մեղադրելով քրեական հանցակազմի մեջ, միևնույն է՝ բարեկրթության սահմանը պահպանել միշտ պետք է»:

Ըստ նրա՝ իշխանափոխությանը խանգարում է ոչ թե բարեկրթությունը, այլ մեկ ուրիշ հանգամանք. «Իշխանափոխությանը խանգարում է այն հանգամանքը, որ ընդդիմությունը դեռևս չի կարողացել ոչ միասնական առումով, ոչ առանձին վերցրած՝ այլընտրանքի էդ հայտը ներկայացնել, թեկուզ հետընտրական շրջանում, ասելու, որ ընտրությունների գիծը գծվեց, բայց մենք հավակնում ենք ավելի լավ այլընտրանք ներկայացնել իշխանությանը՝ բոլոր ուղղություններում՝ լինի դա տնտեսական, արտաքին քաղաքական…»։

Խաժակյանն ընդգծում է, որ ընդդիմության խոսքը հաճախ հիմնավորված չէ. «Ընդդիմության ձայնը և փաստարկները պետք է լինեն շատ ավելի հիմնավոր, առնվազն եղած հրապարակային փաստերի վրա… Եթե մենք որպես առաջատար դիտորդներ լսենք իշխանության թեկնածուի փաստարկները… ընդդիմության ձայնը և փաստարկները պետք է լինեն շատ ավելի հիմնավորված»:

Որպես հիմնավորվածության պակասի օրինակ՝ քաղաքական գործիչը բերեց Տիգրանաշենի (Քյարքիի) շուրջ ծավալվող խոսակցությունները. «Հիմնավորեք մեզ, որ էդ տարածքը, որը մեր օրենսդրությամբ կոչվում է Տիգրանաշեն, առհասարակ որևէ իրավական իմաստով կարելի է կոչել Քյարքի։ Հիմնավորեք մեզ… Ինձ հասկանալի չի՝ Տիգրանաշենը ինչի՞ հիման վրա է համարվում Ադրբեջանի մաս, բացառությամբ քարտեզի վրա այդ կլորակի, որը որոշակի ժամանակաշրջանում նկարվել է… Դա անհերքելիորեն ընկնում է Հայաստանի տարածքի մեջ։ Հիմա հիմնավորեք, որ դա որևէ հարթության մեջ Ադրբեջանի միջազգայնորեն ճանաչված տարածքի մաս է հանդիսանում»։

Նա հավելեց, որ ընդդիմությունը խուսափում է հստակ ձևակերպումներից. «Քաղաքական դիրքորոշում ունենալ նշանակում է ունենալ տրամաբանված և կուռ դիրքորոշում։ Դա չի նշանակում շրջանցել բոլոր հարցերը»։

Խաժակյանը քննադատեց խորհրդարանական ընդդիմության մոտեցումը արտախորհրդարանական ուժերի նկատմամբ. «Ինձ համար անհասկանալի է խորհրդարան չանցած ուժերի թիրախավորումը, որը վերջերս բավականին ակտիվ սկսվեց… Կա՞ ցանկություն շարունակելու համախմբման գործընթաց, միավորելու ուժերը, և արդյո՞ք խորհրդարանական ընդդիմությունը ներկայացնում է հայտ առաջնորդելու էդ պրոցեսը։ Ես օրինակ խնդիր չէի տեսնի, եթե խորհրդարանական ուժերը մի հավաք հրավիրեին… և իր հետ քննարկում ծավալեին»։ Ըստ նրա՝ խորհրդարանական ուժերը չեն ցանկանում «հավասարների համախմբում»:

Անդրադառնալով քրեական գործերին և հնարավոր ռեպրեսիաներին, նա նշեց. «Այն, որ էսօր իրավապահ համակարգը ամբողջությամբ և անթաքույց ներդրված է ընդդիմադիր պայքարները հնարավորինս լռեցնելուն, դա փաստ է։ Բայց դա պարզ էր նաև մինչև ընտրական գործընթացը»։

Ամփոփելով խոսքը՝ Խաժակյանը նկատեց, որ ընդդիմության առաջնորդներից Սամվել Կարապետյանի ընտրած շփման ձևաչափերից մեկը՝ «դատական նիստերին հումորները և ոտքի վրա արվող բրիֆինգները», շատ վնասակար են հանրային կարծիքի ձեւավորման իմաստով, եւ եթե քաղաքական ուժերը շարունակեն թիրախավորել միմյանց, «հիմնական օրակարգ թելադրողները նրանք են [իշխանությունը]»։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում։

Ռոբերտ Անանյան