Երբ 1 բնապահպան պատժվում է, ևս 10 հոգի դադարում է խոսել․ Ֆորսթը՝ ակտիվիստների հանդեպ ճնշումների մասին․ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ

Բնապահպան իրավապաշտպանների նկատմամբ ճնշումները ոչ միայն սպառնալիք են անհատների համար, այլև ուղղակի հարված՝ բնապահպանական ժողովրդավարությանն ու հանրային վերահսկողությանը։ Օրհուսի կոնվենցիայի շրջանակում բնապահպանների հարցերով ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Միշել Ֆորսթը, Հայաստանում հանրային քննարկման ժամանակ ներկայացրեց իր միջազգային մանդատը, ակտիվիստների պաշտպանության մեխանիզմներն ու անդրադարձավ Հայաստանից ստացված ահազանգերին։

Միշել Ֆորսթն իր գործունեությունը սկսել է 21 տարեկանում Ֆրանսիայում՝ ատոմակայանի դեմ պայքարող կազմակերպությունում, 2022 թվականից ստանձնել է Օրհուսի կոնվենցիայի շրջանակում ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողի պաշտոնը։

Սա առաջին մանդատն է, որը ստեղծվել է բազմակողմ բնապահպանական համաձայնագրի շրջանակում։ Դրա իրավական հիմքը Օրհուսի կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի 8-րդ կետն է, որն ունի պարտադիր իրավական ուժ։ Այն սահմանում է, որ կոնվենցիայով սահմանված իրենց իրավունքներն իրականացնող անձինք չպետք է պատժվեն, հետապնդվեն կամ ենթարկվեն ոտնձգությունների։

Հայաստանը, հանդիսանալով կոնվենցիայի կողմ 2001 թվականից, ստանձնել է այս պարտավորությունը։ «Բնապահպան պաշտպանները առանձին կատեգորիա չեն․ նրանք գյուղացիներ են, իրավաբաններ, լրագրողներ կամ ցանկացած անձ, որը տեղեկատվություն է հայցում, մասնակցում է որոշումների կայացմանը կամ դիմում է դատարան բնապահպանական հարցերով»,- ընդգծեց Ֆորսթը։

Նա մանրամասնեց՝ ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողի մանդատը կառուցված է երեք հիմնական բաղադրիչի վրա։ «Արագ արձագանքում․ Երբ ահազանգ է ստացվում ոտնձգությունների կամ հետապնդումների մասին, զեկուցողը կարող է արագ միջամտել, կապ հաստատել տվյալ երկրի իշխանությունների հետ, տեղեկատվություն հայցել, կոչ անել ձեռնարկել պաշտպանական միջոցներ կամ հարցը փոխանցել Օրհուսի կոնվենցիայի Համապատասխանության կոմիտեին։ Աջակցություն և իրազեկում․ Շատ երկրներում, այդ թվում՝ Հայաստանում, ակտիվիստները տեղյակ չեն այս միջազգային պաշտպանության գոյության մասին ։ Հատուկ զեկուցողն աշխատում է քաղաքացիական հասարակության, մարդու իրավունքների ազգային հաստատությունների և օմբուդսմենների հետ՝ վաղ ազդարարումն ապահովելու համար։ Կանխարգելում․ սա ավելի կարևոր է, քան պաշտպանությունը։ Այս համատեքստում աշխատանք է տարվում կառավարությունների հետ, իրականացվում են վերապատրաստումներ ոստիկանների, դատախազների ու դատավորների համար, ինչպես նաև ստեղծվում են տեղական պաշտպանական մեխանիզմներ»,- նշեց նա։

Ֆորսթի խոսքով՝ Եվրոպայում և Կենտրոնական Ասիայում բնապահպանների նկատմամբ ճնշումներն ունեն տարբեր ձևեր՝ վարկաբեկման արշավներ, հսկողություն, քրեական վարույթներ և SLAPP հայցեր (հանրային մասնակցության դեմ ռազմավարական հայցեր)։ Ըստ նրա՝ դրանց նպատակն է ֆինանսապես ու հոգեպես սպառել անձին և լռեցնել բնապահպաններին։

«Վնասը շատ ավելի լայն է, քան միայն թիրախավորված անձին հասցված վնասը․ երբ 1 բնապահպան պատժվում է, ևս 10 հոգի դադարում է խոսել, համայնքները լռում են, իսկ որոշումներն ընդունվում են թույլ հանրային վերահսկողության պայմաններում»,- ընդգծեց Միշել Ֆորսթը։

Մանրամասները՝ տեսանյութում։

Ռոզա Վարդանյան