Քաղաքականություն
19.03.2026 | 15:42
Freedom House միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը մարտի 19-ին հրապարակել է «Ազատությունն աշխարհում 2026. ավտոկրատիայի աճող ստվերը» զեկույցը: Նշվում է, որ 2025 թվականին համաշխարհային ազատությունը 20-րդ տարին անընդմեջ նվազել է։ Տարվա ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, 54 երկրներում վատթարացել են քաղաքական իրավունքներն ու քաղաքացիական ազատությունները, մինչդեռ միայն 35 երկրներում է գրանցվել բարելավում։
Նշենք, որ Հայաստանը գտնվում է մասամբ ազատ երկրների ցանկում է և ունի 100-ից 54 միավոր, քաղաքական ազատությունները՝ 40-ից 23, քաղաքացիական ազտությունները՝ 60-ից 31։ Անցյալ տարի ևս Հայաստանը 54 միավոր ուներ։
Համացանցի ազատության առումով Հայաստանն ազատ երկրների շարքում է՝ 100-ից 72 միավորով։
Հարևան երկրներից Վրաստանը նույնպես մասամբ ազատ երկրների խմբում է՝ 51 միավորով։ Նախորդ տարվա 55 միավորի համեմատ՝ այս տարի Վրաստանը հետընթաց է գրանցել։ Նշվում է, որ Վրաստանում 2024 թվականին սկսված լայնածավալ հակակառավարական բողոքի ցույցերը շարունակվել են ամբողջ 2025 թվականի ընթացքում, նույնիսկ այն դեպքում, երբ ցուցարարները բախվել են անհամաչափ ուժի կիրառման և ոստիկանության կողմից վատ վերաբերմունքի: Իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցության հակառակորդները ենթարկվել են ֆիզիկական հարձակումների, հետապնդումների և նոր օրենսդրական սահմանափակումների, որոնք ուղղված են ընդդիմադիր կուսակցությունների և քաղաքացիական հասարակության մասնակցությունը հասարակական գործերին խոչընդոտելուն: Երկրի գնահատականը նվազել է 4 միավորով:
Ադրբեջանն ունի 100-ից 6 միավոր և ոչ ազատ երկրների խմբում է․ անցյալ տարի ուներ 7 միավոր։ Երկրի ինդեքսը 100-բալանոց սանդղակով վերջին 20 տարիների ընթացքում 33-ից նվազել է 6-ի:
Ընդգծվում է, որ 2005 թվականից ի վեր Ադրբեջանում տեղի է ունեցել ավտորիտար կառավարման կայուն ամրապնդում, որը կենտրոնացած է նախագահ Իլհամ Ալիևի և նրա ընտանիքի վրա: 2003 թվականին նախագահի պաշտոնում հորը փոխարինելուց հետո Ալիևն իրականացրել է սահմանադրական փոփոխություններ, որոնք ընդլայնել են նախագահի լիազորությունները, վերացրել ժամկետային սահմանափակումները և թուլացնում մնացած օրենսդրական կամ դատական ինքնավարությունը: Անկախ դատական համակարգի կամ նույնիսկ անկախ լրատվամիջոցների բացակայության պայմաններում կոռուպցիան շարունակել է տարածվել, և Ալիևների ընտանիքը պետական ակտիվները դիտարկել է որպես մասնավոր հարստության աղբյուր:
Ադրբեջանի նման ավտորիտար ռեժիմները կարող են օգտագործել պետական ինստիտուտների ամբողջ ծանրությունը, չարաշահել պետական ռեսուրսները և ապավինել կոռումպացված հովանավորչական ցանցերին՝ իրենց քաղաքական գերիշխանությունը պահպանելու համար: Ալիևները պետական նավթային ընկերությունն օգտագործել են որպես քաղաքական և տնտեսական առատաձեռնության միջոց՝ շահութաբեր պայմանագրեր և բարձր պաշտոններ շնորհելով ռեժիմին հավատարիմ բիզնեսներին և անհատներին: Դրա դիմաց, ընտրությունների ժամանակ այս հովանավորության ստացողները ճնշում են գործադրում աշխատակիցների վրա՝ աջակցելու իշխող կուսակցությանը՝ մասնակցելով քաղաքական հանրահավաքներին և մասնակցելով հավատարմության այլ հանրային դրսևորումների: Ավելին, պետական միջոցներն օգտագործվում են կառավարամետ լրատվամիջոցների ֆինանսավորման համար, որոնք բարձրացնում են ռեժիմի հեղինակությունը՝ միաժամանակ վարկաբեկելով ցանկացած ընդդիմություն:
Ըստ զեկույցի՝ երբ հովանավորչությունն ու քարոզչությունն անբավարար են լինում այլախոհությունը լռեցնելու համար, ավտոկրատներն օգտագործում են անվտանգության ուժերի և քրեական արդարադատության համակարգի նկատմամբ իրենց վերահսկողությունը՝ ավելի կոպիտ բռնաճնշումների դիմելու համար: Չնայած Ադրբեջանը 2002 թվականից ի վեր պահպանել է իր «ոչ ազատ» կարգավիճակը՝ վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում այն 33 միավորից իջել է մինչև 6-ի, քանի որ իշխանություններն ուժեղացրել են քաղաքացիական ազատությունների նկատմամբ ճնշումները:
Զեկույցում Թուրքիան ունի 32 միավոր, Իրանը՝ 10։ Այս երկու երկրները նույնպես ոչ ազատ խմբում են։
Թարգմանությունը՝ Էմմա Չոբանյանի
