«Կայուն»-ից դեպի «դրական». Fitch Ratings-ը բարձրացրել է Հայաստանի վարկանիշի հեռանկարը

Fitch Ratings միջազգային վարկանիշային գործակալությունը հունվարի 16-ին վերանայել է Հայաստանի երկարաժամկետ արտարժույթային (LTFC) թողարկողի դեֆոլտի վարկանիշի (IDR) կանխատեսումը «կայուն»-ից դեպի «դրական» և հաստատել է IDR-ը «BB-» մակարդակում:

«Վերանայված հեռանկարն արտացոլում է Հայաստանի ավելի բարձր միջազգային պահուստները և շարունակական կայուն աճը, որը կաջակցի հարկաբյուջետային կոնսոլիդացիային՝ համապատասխան պարտքի կայունացմանը միջնաժամկետ հեռանկարում: ԱՄՆ-ի կողմից հովանավորվող Ադրբեջանի հետ խաղաղության շրջանակը զգալիորեն նվազեցնում է մոտակա ռազմական սրման ռիսկերը, սակայն դրա հաջող ավարտի վերաբերյալ անորոշությունը մնում է՝ խորհրդարանական ընտրությունների և սահմանադրական բարեփոխումների հնարավոր հանրաքվեի մոտենալու պատճառով»,- նշել է գործակալությունը:

Fitch-ն արձանագրել է մի քանի գործոն, որ ազդել է իր որոշման վրա։

Պատմական խաղաղության շրջանակի գործոնը․ Հայաստանը և Ադրբեջանը ստորագրել են համատեղ հռչակագիր, որի նպատակն է հասնել խաղաղության համաձայնագրի, որը զգալիորեն նվազեցնում է մոտ ապագայում ռազմական էսկալացիայի ռիսկերը: Fitch-ի կարծիքով, վերջնական որոշումը շարունակում է մնալ անորոշության տակ, քանի որ այն պայմանավորված է Հայաստանի կողմից իր սահմանադրության փոփոխությամբ՝ Լեռնային Ղարաբաղին վերաբերող հղումները հեռացնելու համար, ինչը պահանջում է ժողովրդական հանրաքվե, որը հնարավոր է տեղի ունենա հունիսի խորհրդարանական ընտրություններից հետո: Ադրբեջանի հետ և դրա միջոցով առևտուրը սկսել է բացվել: Թուրքիայի հետ հարաբերությունները զգալիորեն բարելավվում են, և Թուրքիայի կառավարությունը քննարկում է Հայաստանի հետ ցամաքային սահմանի վերաբացումը:

Աստիճանական հարկաբյուջետային կոնսոլիդացիա. Fitch-ը գնահատում է, որ 2025 թվականի կառավարության դեֆիցիտը կազմել է ՀՆԱ-ի 5.0%-ը, որը ցածր է բյուջեով նախատեսված 5.5%-ից, բայց դեռևս գերազանցում է «BB» միջնարժեքը (3.0%), ինչը արտացոլում է կապիտալ ծախսերի և տոկոսային վճարումների նվազումը: Հայաստանի 2026 թվականի բյուջեն նախատեսում է ՀՆԱ-ի 4.5%-ի չափով բյուջետային դեֆիցիտի հասնել՝ պաշտպանական ծախսերի կրճատման շնորհիվ (2.1 տոկոսային կետով նվազելով՝ հասնելով ՀՆԱ-ի 4.7%-ի), մինչդեռ առողջապահության ծախսերը աճել են ՀՆԱ-ի 0.5%-ով՝ համընդհանուր առողջապահական ապահովագրության համակարգի փուլային ներդրումը ֆինանսավորելու համար: Ակնկալվում է, որ կառավարությունը կհասնի իր 4.5% դեֆիցիտի նպատակին 2026 թվականին, բայց 2027 թվականից սկսած ակնկալվում են դեֆիցիտներ, որոնք կգերազանցեն իշխանությունների միջնաժամկետ 3.5% նպատակը։

Fitch-ը գնահատում է, որ պետական ​​պարտքը 2025 թվականի վերջին աճել է մինչև ՀՆԱ-ի 50.1%-ը և կանխատեսում է աստիճանական աճ առաջիկա տարիներին՝ մոտենալով կանխատեսվող «BB» միջնարժեքի 53.6%-ին՝ հաշվի առնելով դեռևս զգալի դեֆիցիտները և սպասվող գերֆինանսավորումը։

Հուսալի աճի հեռանկարներ. Fitch-ը գնահատում է իրական ՀՆԱ-ի աճը 5.5% 2025 թվականին (նվազելով 2022-2024 թվականների միջին 8.9%-ից՝ պայմանավորված ռուսական կապիտալի և միգրացիայի ներհոսքով), որը պայմանավորված է շինարարության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և ֆինանսական ծառայությունների ոլորտներում ուժեղ ակտիվությամբ: Աճը պետք է մնա 5.0%-ից բարձր 2026-2027 թվականներին՝ պայմանավորված կայուն ծառայություններով և Ամուլսարի ոսկու հանքի բացմամբ, որը, ըստ ԱՄՀ-ի գնահատականների, կնպաստի ՀՆԱ-ի աճին 1.25 տոկոսային կետով 2026-2027 թվականներին: Միջնաժամկետ աճի կանխատեսման լրացուցիչ դրական կողմ կարող է լինել Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագրի կայուն իրականացումը և Թուրքիայի հետ սահմանի վերաբացումը:

Արժութային պահուստների  ավելացում. Միջազգային պահուստները 2025 թվականին աճել են 38%-ով՝ հասնելով 5.5 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի,  այնուամենայնիվ, Fitch-ը կանխատեսում է, որ պահուստային ծածկույթը աստիճանաբար կնվազի առաջիկա տարիներին ներմուծման կանխատեսվող աճի հետևանքով։

Գայանե Խաչատրյան