06.06.2026 | 01:06
«Ուժեղ Հայաստանի» մասնակցությունը կվիճարկվի՞ Վարչական դատարանում, թե՞ ոչ․ «Հանրապետության» անդամը՝ իրենց որոշման մասին
Էրդողանի ավտորիտարիզմը փլուզվում է․ Թուրքիայի ընտրությունների արդյունքը շատ բան կասի աշխարհում ժողովրդավարության ապագայի մասին. Financial Times
Քաղաքականություն
05.04.2023 | 23:30
Մայիսի 14-ի Թուրքիայի նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններն առաջացնում են մեր ժամանակի առանցքային հարցը՝ հնարավո՞ր է դանդաղեցնել ավտորիտար հետընթացը և վերականգնել ժողովրդավարական առաջընթացը: Ավտոկրատիայի աճի ժամանակ մոդայիկ է դարձել լիբերալ դեմոկրատիաների ճակատագրի մասին մռայլ կանխատեսումներ անելը, Financial Times-ում գրում է վերլուծաբան Գյոնուլ Թոլը։
Նա նշում է, որ ավելի քիչ է ուսումնասիրվում ավտոկրատիաների ապագան։ Այնպիսի երկրները, ինչպիսին է Թուրքիան, միանձնյա կառավարմամբ մնում է ավտոկրատ։ Հնարավո՞ր է ընտրությունների միջոցով պաշտոնանկ անել Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի նման առաջնորդներին։
Ըստ հոդվածագրի՝ Թուրքիայի ընդդիմադիր կուսակցությունները երբեք ավելի լավատես չեն եղել այդ հեռանկարի նկատմամբ: Ճիշտ այնպես, ինչպես դեմոկրատիաները, ավտոկրատիաները մահանում են աղքատության մեջ: Ուժեղ մարդիկ մոբիլիզացնում են ժողովրդի աջակցությունն իրենց ավտոկրատական օրակարգերի հետևում, բայց նրանք պետք է ապահովեն տնտեսական աճ: Էրդողանն իշխանության է եկել 2003 թվականին՝ վերջին երեք տասնամյակի ամենածանր տնտեսական ճգնաժամից հետո։ Նա վերցրել է իշխանությունը՝ խոստանալով բարեկեցություն։ Եվ իր կառավարման առաջին տասնամյակում կատարել է խոստումը՝ շնորհիվ տնտեսական վերելքի և արևմտամետ արտաքին քաղաքականության: Սակայն Էրդողանի կառավարման շրջանն այդ ժամանակվանից վերածվել է կոռուպցիայի, սխալ կառավարման և բարեկամության իշխանության: Մինչ վերևում գտնվող մի քանիսն ահռելի հարստություն ունեն, միլիոնավոր թուրքեր գտնվում են աղքատության շեմից ցածր:
Ըստ Թոլի՝ Էրդողանի ավտորիտար գործարքը տապալվել է։ Թուրքիայի ընդդիմությունը խոստանում է նոր պայմանագիր կնքել հասարակության հետ, որը վերականգնում է խորհրդարանական ժողովրդավարությունը, վարում է խաղաղ, արևմտամետ արտաքին քաղաքականություն և նպաստում է ընդհանուր բարգավաճմանը: Մարդիկ վերջապես կարող են ականջալուր լինել։ Այդ նպատակով էլ ընդդիմությունը միավորվել է Ժողովրդահանրապետական կուսակցության ղեկավար Քեմալ Քըլըրդարօղլուի շուրջ։
Այնուամենայնիվ, ոչ ազատ, արդար ընտրություններում ավտոկրատին հաղթելը հեշտ չէ: Մարտահրավերի բարդացումն անբարենպաստ միջազգային համատեքստն է։ Ժողովրդավարական փոփոխությունները պաշտպանելու՝ Արևմուտքի վճռականությունն առանցքային դեր է խաղացել 1970-ականների վերջին սկիզբ առած ժողովրդավարության տարածման գործում: Այդ աճը կանգ է առել 2000-ականների կեսերին, մասամբ՝ Արևմուտքի նահանջի պատճառով: Չինաստանից մինչև Թուրքիա ավտոկրատներն այսօր ավելի ազատ ձեռք ունեն սեփական մոդելը գովազդելու համար: Եվ նրանք օգնում են միմյանց: Ռուսաստանից, Չինաստանից և Սաուդյան Արաբիայից դրամական հոսքերն Էրդողանին օգնել են ծայրահեղ պահերին։
Արևմտյան երկրները, հակառակը, վաղուց հրաժարվել են Թուրքիայի դեմոկրատական ուժերից՝ հարաբերություններ հաստատելով Էրդողանի հետ, ինչն ուժեղացրել է նրա ձեռքը ներքին մրցակիցների դեմ:
Սակայն պայքարի մեջ գտնվող դեմոկրատներին աջակցելը և ազատ ու արդար ընտրությունները պաշտպանելը չեն շեղի Արևմուտքին սեփական շահերը հետապնդելուց: Ընդհակառակը, ժողովրդավարության պաշտպանությունը ծառայում է այդ նպատակներին։ Ավտոկրատներն անկանխատեսելի դաշնակիցներ են:
«Թուրքիայի ընդդիմությանը ծանր պայքար է սպասվում, լարված մրցավազք է լինելու: Եթե ընդդիմությունը հաղթի, Էրդողանի օրոք երկրի ավտորիտար շրջադարձը կկանգնի ժողովրդավարական կոնսոլիդացիայի երկար ու դժվարին ճանապարհին։ Եթե նա պարտվի, Թուրքիան ավելի կսահի ավտորիտարիզմի մեջ, և ընտրությունները նշանակություն չեն ունենա։ Այն, ինչ տեղի կունենա առաջիկա քվեարկության ժամանակ, ոչ միայն կորոշի երկրի ճակատագիրը։ Այն նաև որոշելու է՝ ինչ է Թուրքիան անելու երկրի սահմաններից դուրս։ Արդյունքը շատ բան կասի ամբողջ աշխարհում ժողովրդավարության ապագայի մասին»,-եզրափակում է հոդվածագիրը։
Էմմա Չոբանյան
