Ո՞վ է բիզնեսի իրական շահառուն․ շուտով բոլոր իրավաբանական անձինք պետք է հայտարարագիր ներկայացնեն․ ՏԵՍԱՆՅՈւԹ

Ո՞վ է որևէ բիզնեսի իրական շահառուն, ո՞վ է վերահսկում այն կամ շահույթ ստանում դրանից․ Հայաստանում գրանցված իրավաբանական ընկերությունները պարտավոր են բացահայտել իրենց իրական շահառուներին։ 2018 թվականից սա օրենքի պահանջ է, իսկ տեղեկությունները հասանելի են պետռեգիստրի կայքում։

Փողերի լվացման, կոռուպցիայի կանխարգելման ու հարկերից խուսափելու դեմ արդյունավետ պայքարի համար Կառավարությանը նման առաջարկ էր ներկայացրել քաղհասարակությունը, այդ թվում՝ Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոնը։ Առաջարկն ընդունվեց ու ներառվեց Բաց կառավարման գործընկերության գործողությունների ծրագրում։

Առաջին փուլով հանքարդյունաբերության, իսկ 2-րդ փուլով՝ հայտարարագրերի ներկայացումը պարտադիր դարձավ հանրային ծառայությունների կարգավորման ոլորտում գործունեություն ծավալող և տեսալսողական մեդիա ծառայություն իրականացնող իրավաբանական անձանց, 3-րդ փուլով՝ նաև Հայաստանում գրանցված բոլոր իրավաբանական անձանց համար՝ բացառությամբ ֆիզիկական անձ մասնակիցներ ունեցող ընկերությունների և ոչ առևտրային կազմակերպությունների։ Վերջին՝ 4-րդ փուլով, որ մեկնարկելու է 2023 թվականի հունվարի 1-ից, հայտարարագրումը պարտադիր կդառնա նաև նրանց համար։ Այսինքն, ցանկացած ընկերություն, որ կգրանցվի իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրում, պարտավոր կլինի 40 օրվա ընթացքում ներկայացնել իրական շահառուի վերաբերյալ հայտարարագիր։

2022 թվականի ընթացքում արդեն ստացվել և գրանցվել է 1279 հայտարարագիր, 2021-ին ներկայացվել է 333 հայտարարագիր։ Սահմանված ժամկետում ու նախազգուշացումից հետո հայտարարագիր չներկայացնելու կամ սահմանված կարգի խախտմամբ ներկայացնելու դեպքում սահմանվում է տուգանք՝ 30-100․000 դրամի չափով։ Առայժմ տուգանքի նշանակման դեպքեր չեն եղել, բայց կան հարուցված վարչական վարույթներ։ Այս տարի հարուցվել է 1118 վարչական վարույթ։ Դրանցից 300-ն արդեն կարճվել է՝ հայտարարագիրը ներկայացնելու հիմքով։ Նախազգուշացումից հետո շարունակում է մեծանալ հայտարարագրեր ներկայացնողների ու կարճվող վարույթների թիվը։

Բաց կառավարման գործընկերության հանձնառությունների շրջանակում նաև բարեփոխումներ կիրականացվեն աշխատանքային իրավունքի ոլորտում։ Առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմինը որպես հանձնառություն առաջարկել է Հայաստանում ներդնել աշխատանքային պայմանագրերի հաշվառման էլեկտրոնային հարթակ՝ բարձրացնելով վերահսկելիությունը Հայաստանում աշխատանքային իրավունքի նկատմամբ։

Եթե աշխատողը չունի պայմանագրի օրինակը, չի տիրապետում իրավակարգավորումներին, չգիտի, թե ինչպիսի սոցիալական երաշխիքներով է օժտված, չի էլ կարող պաշտպանել իր աշխատանքային իրավունքները։ Բացի այդ, պայմանագիր չի տրամադրվում նաև աշխատանքային գործունեությունը հարկային դաշտում չգրանցելու, փաստացի տրամադրվող աշխատավարձի չափից պակաս չափով գրանցելու համար։ Նոր ներդրվող համակարգը կնպաստի խախտումների նկատմամբ ավելի արդյունավետ վերահսկողությանը։

2023-ի հուլիսից պետական, իսկ 2025-ից՝ արդեն ոչ պետական հատվածը պետք է անցում կատարի աշխատանքային պայմանագրերի հաշվառման էլեկտրոնային համակարգի։

Տեսչական մարմինը 2020 թվականին ստացել է աշխատանքային իրավունքների խախտման մասին 93 դիմում-բողոք, 2021-ին՝ 277, իսկ այս տարվա առաջին 4 ամիսներին՝ արդեն 133-ը։ Հարուցված վարչական վարույթն իրականացվում է 30-օրյա ժամկետում։ Այդ ընթացքում տրվում է նախազգուշացում և, իրավավախախտումը չվերացնելու դեպքում, նշանակվում է տուգանք՝ նվազագույնը 50․000 դրամի չափով։

Մանրամասները՝ տեսանյութում։

Սաթենիկ Հայրապետյան